Co Bóg rozłączy?

   Tylko Amerykanie i Włosi wyprzedzają Polaków pod względem liczby unieważnionych ślubów kościelnych. W 2001 r. złożono 3947 wniosków o unieważnienie małżeństwa. To dwukrotnie więcej niż w 172-milionowej Brazylii. Do Sądu Metropolitalnego w Warszawie wpływa rocznie około 600 wniosków, zaś lubelski sąd dostaje ich prawie trzysta - czytamy w najnowszym "Wprost".

   Tendencja do instrumentalnego poszerzania zakresu nieważności małżeństw i jednocześnie do zapominania o potrzebie szukania obiektywnej prawdy prowadzi do strukturalnego wypaczenia całego procesu - mówił w tym roku Jan Paweł II do członków Trybunału Roty Rzymskiej. Innymi słowy - papież skarżył się, że kościelne małżeństwa są unieważniane zbyt łatwo. Przykładem unieważnione kilka lat temu małżeństwo mieszkańców Katowic. Sąd biskupi uznał racje kobiety skarżącej się, że mąż nie potrafi się uwolnić spod wpływu swojej matki.

Wada zgody

  Na polskim rynku zaczęły już działać kancelarie prawnicze specjalizujące się w unieważnianiu kościelnych małżeństw. Za przygotowanie pozwu do Sądu Metropolitalnego trzeba prawnikom zapłacić 2,5-3 tys. zł. Jak mówi Alina Haładaj, współwłaścicielka kancelarii Causae Matrimoniales w Chorzowie, wielu klientów przychodzi z polecenia księży w parafiach.

   W 97% kościelne śluby są unieważniane na podstawie tzw. wady zgody. Powód twierdzi wtedy, że przysięga małżeńska została złożona nie w pełni świadomie, pod przymusem, w chwili niepoczytalności bądź wskutek zatajenia przez jedną ze stron istotnych informacji. Ten ostatni powód był podstawą wniosku znanego aktora Cezarego Pazury. Uważa on, że w chwili zawarcia małżeństwa jego była żona zataiła istotne dla wspólnej przyszłości kwestie, czyli to, że w chwili zawierania małżeństwa miała problemy psychiczne. Po przesłuchaniu dziesiątków świadków uznano argumenty Pazury i unieważniono jego ślub kościelny.

   Ks. prof. Wojciech Góralski, kierownik Katedry Kościelnego Prawa Małżeńskiego i Rodzinnego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i sędzia Sądu Biskupiego w Płocku, zauważa, że liczba wniosków o unieważnienie ślubu kościelnego jest wprost proporcjonalna do liczby rozwodów cywilnych. Według ks. prof. Remigiusza Sobańskiego, oficjała Sądu Metropolitalnego w Katowicach coraz częściej księża informują wiernych o tym, że unieważnienie kościelnego związku jest możliwe, by nie trwali za wszelką cenę w związkach toksycznych. Wcześniej duchowni raczej odstręczali od występowania z wnioskami o unieważnienie kościelnego ślubu. Efekt był taki, że małżonkowie mieli tylko rozwód cywilny, który nie rozwiązuje małżeństwa kościelnego, a rozwodnikom utrudnia funkcjonowanie w Kościele. Nie mogą oni bowiem przystępować do komunii, być świadkami na ślubach czy chrzestnymi.

Psychiczna niezdolność do małżeństwa

   Według kodeksu prawa kanonicznego, istnieją trzy grupy powodów unieważnienia małżeństwa: tzw. przeszkody zrywające, braki dotyczące zgody małżeńskiej oraz braki dotyczące formy zawarcia małżeństwa. Jak mówi ks. dr Piotr Majer z Papieskiej Akademii Teologicznej, najłatwiej wykazać przyczyny pierwszej i drugiej kategorii, bo dotyczą cech charakteru, które uniemożliwiają zawarcie ważnego małżeństwa bądź takich czynników jak choroba psychiczna jednej ze stron. Uzyskanie unieważnienia małżeństwa stało się łatwiejsze, gdy w 1983 r. wszedł w życie nowy kodeks prawa kanonicznego. Dodano w nim zapis o psychicznej niezdolności do małżeństwa.

Rozwody mają miejsce w przedziale wiekowym 25 do 59 lat.

   Wśród kobiet między 25 a 29 rokiem życia blisko 37 procent stanowią panny, wdowy, rozwiedzione lub w separacji.
Wśród kobiet między 39 a 59 rokiem życia ten odsetek wynosi 23,3 procent.
Od poprzedniego spisu w 1988 roku liczba rozwodów zwiększyła się aż o 30%.

Rozwód z obcokrajowcem

   Jeżeli ślub odbył się za granicą z osobą o obcym obywatelstwie, natomiast drugi małżonek ma obywatelstwo polskie, sprawa rozwodowa może być rozpatrywana przez sąd polski.
Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, jeśli przynajmniej jeden z małżonków ma obywatelstwo polskie, to wszystkie sprawy małżeńskie podlegają jurysdykcji polskich sądów. Nie ma więc znaczenia, że mąż nie ma obywatelstwa polskiego, a ślub odbył się np. w Niemczech.